Jerusalem i thlir ang u

     Sam 137 : 1- 6

            ‘Babulon lui kamah te, chutah kan thu a, a ni, kan tap thin, Zion kan ngaihtuahin. Lui laia tuipuisuthlahahte chuan kan tingtang te chu kan bang thin a. “Zion hla pakhat min saksak rawh u” tiin. Chutah chuan sala minhruaituten hla saah min ngen a. Min tiretheituten hlimah min ngen bawk si thin. Mi ramahte chuan Lalpa hla engtin nge kan sak theih ang? Mi ramahte chuan, Lalpa hla engtin nge kan sak theih ang? Aw Jerusalem, ka theihnghilh che chuan, Ka kut ding lam hian a thil thiam hi theihnghilh ve rawh se. Ka hriat reng loh che chuan, Ka lei hi ka dangah bet tlat rawh se; Ka hlimna ber aia Jerusalem ka duh zawk loh chuan.

            Hei kan hma lawkah krismas a lo inmun chho leh mup mup mai a, rilru in Bethlehem lam a hawi tawh laia Jerusalem lam hawi teh tlat chu(h)! Khawchhak mifingte khan Bethlehem an thlen hmain Jerusalemah an cham phawt anih kha.

Kan Bible ah

            Kan Bible ah hian Khawpui emaw thingtlang khua emaw hming pawimawh tak tak a tam hle mai a. Chung zingah chuan Jerusalem pawh hi a ni awm e. Jerusalem hi Hebrai tawnga a lo chhuahna chu  שלום (shalom) a ni a.Chu chu saptawng lamah chuan peace tihin an letling mai thin a ni.Amaherawhchu  Mizo tawng chuan famkim; thianghlimna ah te leh inremna ah te, a nih tur ang tak ni thlap tihna a ni. Jerusalem tih hi kan Bible ah vawi 806 a langa. Thuthlung Hluiah vawi 660 a lang a, Thuthlung Tharah chuan vawi 146 a lang thung a ni.

Thuthlung Hluiah Bible ah hian Jerusalem tih hming pua a lo lanna hmasa ber chu Joshua 10:1 ah a ni a, Jerusalem a ni mai awm mange tih lanna awm chu Genesis 14:18 ah Melkizedek a hming nen a inzawm in a lo lang a. Hla thu kalhmang ang deuhin Sam 76:2 ah hian Salem tih leh Zion tih chu a inang a. Zawlnei Isaia khan Lalte lal (Prince of Peace) chuan engtikah emaw Davida thluthlengah (Jerusalem) ah ro a rel dawn a ti bawk a ni.(Isaia 9:6)

Davida khan Jerusalem chu sakhaw hmunpui ni turin Pathian bawm la kirin a buatsaih a. (2 Sam 6:1-19 ). Davida chu temple sak Pathianin phalsak loh mahse he Pathian Bawm lo thleng hian Jerusalem leh Pathian chu a inzawm tlat a ni tih a ti lang a. Solomonan Pathian khawpui a nih zia nemnghet lehzual turin Temple a rawn buatsaih leh, Pathian chu Jerusalemah leh Israel ah a awm a ni tih a rawn lantir a. A entirtu bung leh changah chuan Sam 2:6 a ni a, hetiang hian a inziak a ni. “Keimah ngeiin ka tlang thianghlim Zionah chuan, ka Lal siam chu ka thuttir ta a ni.” Thuthlung hlui hun lai chuan Pathian kha Jerusalem Templeah chauh a awm niin an ngai a, anmahni leh Pathian inkarah Jerusalem hian hmun chungnung ber a luah ti ila kan sawi sual awm love. Lal Isua rawngbawlna hmun ah pawh a rawngbawl vawrtawpna hmun a ni a, kohhran lo tiak tirah pawh Jerusalem kha kohhran bul lo intanna hmun leh Synod neih hmasak ber na hmun a ni bawk.

            Judate thinglungahIsrael faten  sal an tan laiin an khawpui Pathian chenna Jerusalem an ngai hle thin. Mi ram atangin an ngaihzia ti hian hla in an phuah chhuak hial mai. Babulon luikamahte, chutah kan thu a, A ni, kan tap thin…… Mi ramahte chuan, Lalpa hla engtin nge kan sak theih ang? Aw Jerusalem, ka theihnghilh che chuan, Ka kut ding lam hian a thil thiam hi theihnghilh ve rawh se. Ka hriat reng loh che chuan, Ka lei hi ka dangah bet tlat rawh se; Ka hlimna ber aia Jerusalem ka duh zawk loh chuan.(Sam 137:53).

            Jerusalem an dah chungnun zia entirna pakhat chu Jerusalem khua hi tuipui atanga a san zawng tehin khaw dang tam tak ai pawhin hniam mah se Jerusalem atangin an chhuk an ti deuh kher thin a ni. Thuthlung bawmin Jerusalem a luh atang phei kha chuan Jerusalem chu Pathian khawpui an ti thin. Jerusalem chu Pathian chenna hmun a ni a, hmun hrang hrang atangin Pathian be turin an lo kal thin. Temple awmna hmun a nih avangin he hmunah chauh hian Pathian pawh awm niin an ngai a, an thinlungah a tla na hle mai. Daniela pawh sal a tan lai khan nitin vawithum Jerusalem lam hawiin a tawngtai thin. Tin, Jerusalem chu kohhran bultanna a ni. Kohhran tiak tir a lo awm a, Jerusalemah Pathian an pawl thin. Tin, kohhran inkhawmpui lian Jerusalem Council a awm bawk a, Kohhran intawhkhawmna hmasa ber a ni nghe nghe awm e.

Hrilhfiah dan Pali

Jerusalem hi a hming hi Judate tan leh Kristian te tan a lo hlu a niang, Kohhran pate hun lai khan Jerusalem tih chu chi hrang hrang hmanga hrilhfiahna atan an lo hmang thin.

Allegorical Interpretation – He khawpui hi a letling chiaha sawina atan an hmang ve tho a. Sodom leh Aigupta ang mai a ni ti tein an hrilhfiah a, chu chu khawvel Jerusalem a ni, an Pathian meuh pawh an lo khengbet duh na hmun a ni si a. (Thupuan 11:8)

Eschatological Interpretation: Mizotena kan hrilhfiahna leh hmannaah chuan ‘Chunglam Jerusalem’ kan tih thin ang hi a ni mai, vanram chu Jerusalem angin kan tehkhin thin. Thuthlung thar huna Kristian te chuan he khawvel piah lamah khawpui thar kuta sak loh, Pathianin a sak a awm niin an hria (Hebrai 11:10)  

Literal Interpretation: He hrilhfiahnaah chuan a ngial a ngan a Jerusalem khua tak tak kha a ni.

Moral interpretation: He hrilhfiahna in a tum chu Jerusalem chuan mihring nunah entir a nei tih hi a ni. Jerusalem chuan nun dik leh nun tha mihring nunah a entir a, khawvel history thlir pawhin khaw ropui hmasa Rome khuaa nun lepchiah leh hurna te nena khaikhin phei chuan Jerusalem chu hmun thianghlim a ni ngei mai. Jerusalem chuan felna a entir a, nun tha lam pang kawng zawng a chenna atan a rawn thlang ta tih ang kha a ni.

             Russel Kirk, American historian chuan lehkhabu pakhat a ziak a, a hming chu  ‘The Roots of American Order a ni a’. ‘American Khawtlang Bul lo intanna’. Historian leh philosopher a ni bawk a, engin nge American mipui ngaihdan lo siamtu/an ngaihtuahna a thil awm te enginnge siam tiin an history a chhui a. Vawiina an ngaihtuahna leh rilru dik puttirtu hi enge ni ang le? tiin a chhui a. America history bul innghahna khawpui pali a chhui a ni, Jerusalem, Athens (Greece khawpui), Rome (Italy khawpui) leh London (England khawpui). America mipuite hnena nun dik tak leh rilru dik tak petu chu Jerusalem a ni a, Athens khawpui chuan finna lam thil a pe a, Rome khawpui chuan rorel thiamna lam (legal) thil a pe a, London chuan khawvel thila ropuina lam a pe in a zirtir thung a ni. Jerusalem khua atanga an lak, an nun dan lam, rilru dik tak avang khian ram ropuiah Pathianin a hlangkai a, an ram hruaitu te ngei pawh Biblea ingnghatin Goerge Washington a te leh midang te hoin, ram ropui tak an thleng ta. Mahse tun kum zabi 20 naah chuan London te, Athens leh Rome te chu kan la hriain an nun ang min pek chu kan la vawng nung zel a, mahse Jerusalem chu kan theihnghilh thung si a ni, tiin he lehkhabuah hian a tarlang a ni. Kristian te thlir dan khawvel chu kan theihnghilh chho zel mek anih hi a ti. Rilru leh thlarau lama kan rilru puthmang dik tak kha kan bosal ta mek a ni a ti bawk. Kristian zirtirna, kan khawtlang nuna mawi taka inzam chu kan theihnghilh mek zel a ni tiin a lo ziak chhuak a ni.

Keini hi

            Hnam mawl tak leh bal tak ni thin, chanchintha chu hmu lo ila khawiah nge kan awm ang tih ngaihtuah tham tak chu Pathian, Jerusalem a awm thin chuan min lo zawngchhuak ta a, chu Jerusalema Pathian nena mipui ho, Israel fate an leng dun thin angin Pathian nen kan leng dun a, amaherawhchu hun a lo liam a, kan rilru sukthlek lam chuan a chhe lam a lo pan mek zel a nih hi maw! America ram a historian pakhat pawhin America in Jerusalem a theihnghilh a, keini pawh hian nun dik leh chhungril lam thatna min entirtu Jerusalem theihnghilhin khawvel thila hausakna lam min zirtirtu London te, finna ringawt ngaihtuahna khawpui Athens te, rorel dan ringawt min zirtirtu Rome khaw lampang te hi kan thlir vung vung a ni mai em? Pathian atanga chhuak dik leh rilru chhungril lam takna lam ni lo hian kan Korean unau te ringawt te hi kan lo entawn mai  ang a.

            Mizoram, Kan Kohhran/ khawtlang dinhmun hi uluk taka kan thlir chuan kan bul intanna Jerusalem hi kan theihnghilh tawh a ni mai lo. Pathian awmna lam khawpui thlir loin nuam tawlna leh khawpui ropui te kan thlir tawh zawk aniang a. Korea lam te hian kan lung a len tawh zawk aniang a. Nun dan tha leh mawi entirtu Jerusalem chu kan theihnghilh hmin thak tawh a ni ang a. Kan krismas hman duh dan te hi, kan rilru put hmang dik loh lutuk avangin Lal lo piang chibai bukna rilru ai chuan huau huau lam te hi thalai te pawh hian kan awn zawk a ni tawh ani tawh em le? Nu leh pa te pawhin kan fate tan a hun pe loin mahni nuam tih lam lam te hi kan awn tawh zawk a ni em le?. Pathian duhna tak tak leh Pathian hmuh tum tak takna tel lo hian krismas te hi kan hmang ang tih a va hlauhawm tehlul em.  Amah Rev.Dr. Lalsawma pawhin vanram lam ai chuan Delhi tlang te hian kan lung a len tawh zawk ani ang a a lo tih thin kha.

Jerusalem ah chuan Bible a kan hmuh angin Pathian a awm a, chu chu ngaiin Israel fate pawh saltannaah pawh Pathian an fak thei lo. Hun a lo kal a, keini pawh chanchintha ni lo kan buaipui nasa tual tual a, nun dan tha leh Pathian thuin nung tura min tih te chu kan kalsan nasa ta hle mai. Jerusalem, Pathian awmna khawpui theihnghilh in Delhi tlang leh khawpui ropui dang te hi kan dah chungnung zawk a ni mai lo maw? Korean nundan leh khawthlang mi te nun dan pawlawh tak kan nunupui tawh a ni mai em? Jerusalem a awm Pathian chu kan ngai ve em le?

Krismas a lo hnai ta. A boruak chu a intan der mai. Kan chhungkuain budget kan siam dan te, lawm kan tum dan te hian Pathian lam, Jerusalem khawpui hawi lo hian hurna leh nawmchenna lam Rome khawpui te hi a hawi daih mai ang a. Bungrua leh chhungkaw inchhekarbawmna lam ringawt buaipui te hian kan awm palh ang a. Jerusalem a awm Pathian duh loh zawngte hian lawm kan tum vak mai ang tih te a hlauhawm hle mai. Jerusalem leh Bethlehem inkar hi km 8-9 vel a ni a Mifing te khan nausen / Lal lo piang chibai buk an tum khan Bethlehem thleng hmasa loin Jerusalem an thleng hmasa a, an rilru leh thlarau a inbuatsaih tha lehzual. Keini pawh Bethlehem kan thlen hmain Jerusalema kan Pathian hnenah inhlan ila, a duhzawng leh a thu ang zela Lal thar chibai buk turin Jerusalem atangin Bethlehem lam pan turin kan chhuak thei ang. Krismas hi duhamna leh nawmchenna hun a ni lo a, midang tana luan chhuahna hun a ni. Bethlehem tlang kan thlen hmain Jerusalem lam I thlir ang u hmiang.

Leave a comment

Website Built with WordPress.com.

Up ↑

Design a site like this with WordPress.com
Get started