Khuhhawnna
Tun tum atana zir tura ka rawn chhawpchhuah chu Lal Isua thusawi Matthaia 11:28ff ‘Ka nghawngkawl bat ula, ka hnenah zir rawh u; thuhnuairawlh leh rilrua inngaitlawm tak ka nih hi: tichuan, in thlarau tan chawlhna in hmu ang.’ tih hi a ni. A puitu atan II Korinth 10:1 leh Galatia 5 :22 kan hmang bawk ang.
Gentleman
‘Gentleman’ hi hrilhfiah dan hrang hrang a awm thei ang. Mi thenkhat chuan gentleman chu ‘midang thatna ngawt ngaihtuah mi’ an ti. Hrilhfiahna tam tak karah J. W Wayland-a chuan ti hian a ti, “Pawnlam langtheia a thiltih te chu chhungril lam thatna in a thunun a, mi rethei ten a kianga an awmin an retheihna an hrechhuak ngai lo a, mi hmingthang ni pha ve lem loten an dinhmun avangin a kiangah hreawm an ti ngai lo. Hausakna neitu a tlawn ngai lo a, lalna leh thiltihtheihna hmaah a zahawmna a hlan ngai lo a, a thil neih leh hlawhtlinna a uanpui ngai hek lo. A sawi leh thiltih a inmil a, tlang tak siin mi tana ngaihthlak nuam leh khawngaihna tel siin a tawng a, midang dikna leh an ngaihtuahna a thlir pui thiam thin”. A pawmawm hle.
Bible ah chuan
Matthaia 11 :28-a Isua tawngkam ‘thuhnuairawlh’ tih hi Greek tawngin praus (πραΰς,) a ni a. Saptawng Bible tam zawk chuan ‘mild/gentle’ tiin an dah a, thenkhat erawh chuan ‘meek’ tih an hmang thung a. Kan Mizo Bible chuan ‘thuhnuairawlh/thuhnuairawlh tak’ (C.L) tiin a lo dah a. ATC-a zirlaite leh zirtirtuten Bible zirna atana an hman thin New Revised Standard Version-ah leh saptawng Bible tam zawkah chuan ‘gentle’ tiin an hmang thung, chumi awmzia chu ‘nunnem’ tihna a ni thei ang. Greek tawnga ‘praus’ chu ‘Nunnem’ leh ‘thuhnuairawlh’ a tih theih ang chu. Tin, rilrua inngaitlawm tih hi Greek tawngin tapeinos (ταπεινὸς) a ni a, NRSV bawkin ‘humble’ tiin a dah a. Chu chu ‘rilrua inngaitlawm’ tiin an letling. Heng mize pathum Isuan a nihna a sawi te chu ‘thuhnuairawlh, nunnem leh rilrua inngaitlawm’ tih a ni thei ang chu.
Isua : Gentleman ropui ber mai chu
Mizia pathum Biblein min hrilh thuhnuairawlh, nunnem leh rilrua inngaitlawm te hi mahni chauha awm laiin tangkai takin a hman theih hle a. Chu aia hlawk zawka hman theihna hmun chu midang nena kan inlaichinna leh nun honaah a ni ngei ang. Heng mizia pathum Isuan a nihna a sawi, duhawm em em te hi ‘gentleman’ nih nan a tling tawk hle. Chumi avang chuan Isua chu mi zawng zawng zinga gentleman ropui ber a ni ti ila kan tisual tam lo ang. Mi nunnem lo bula awmin hote a ngaihah buaina a lo thleng thin a, mi pakhatin a thu midang thu hnuaia a rawlh theih loh chuan ngaihdan leh duh dan insual a awm thuai a, inngaihtlawmna aia chapona a lo awmin buaina leh mualphona a lo thleng thuai bawk thin. Isua chu heng zawng zawng hnehtu a nih avangin gentleman ropui ber a ni ang chu.
Pharisaite aiin Isua hnenah hahchawlhna an hmu
Lal Isuan amah zui turin a hunlaia mite a sawm a, a hun laia Pharisai te leh lehkhaziaktute nena an policy erawh a inang lo hle niin a lang. Ani chuan aw nem dam diaia a sawm laiin Pharisai te chuan fekfawn takin mihring an thlir. An felna leh dan an zawh famkimna chuan a inngaihtlawm tir hleithei lo a, mi aia tha bik nia an inhriatna chuan a ti chapo hle niin a lang, thuhnuairawlhna aiin mahni dikna hmachhuanin midang fel lohna an hmu thei hle. Mi hrethiam hlei thei lo Pharisai te leh lehkhaziaktu te ang lo takin Isua chu a nunnem tlat, thuhnuai a rawlh a, a inngaitlawm bawk. Chu chu midang thatna ngawt tur thil a ni. Midang thatna ngawt a ngaihtuah avangin Ani chu zui tlak a, chawlhna a tiam bawk. ‘Ka hnenah lo kal ula, keiman ka chawlh tir ang che u’ an ti hnap mai kha a hunlaia Pharisai te leh lehkhaziaktu ten sakhua an sawi duh dan nen chuan a inang lo hle.
A tawngkam chhuak damna a ni.
Isua gentleman ropui ber a nihna tilang thei thil te chu Bible hmun dang tam takah pawh hian kan hmu a. ‘Mi zui rawh u’ a tih te, Zakaia a hmachhawn dan ngaihnawm te, ‘Tupawh ka hnena lokal chu ka hnawt chhuak tawp lo vang’ a tih te kha, midang thatna leh midang hahchawlhna tur a ni bik hliah hliah a, ngaihthlak a nuam ngawt ang. A tawngkam chhuak te hi Bible hmundanga thil mawi leh duhawm sawina atana an hman ‘Aigupta lazaia tial’ ang kha a ni hial awm asin. Aw zahawm leh mawi tak, tawng chaltlai tel loa sawmna, tihluihna ni miah si lo khan mipui te thinlungah Amah zui loh theih lohna te pawh a tuh hial mai thei.
Midang a ngaithla a, a ngaichang peih bawk.
Midang theihna leh tlin tawk thlir a, ngaithlaa ngaichang turin Isua chu a nunnem tawk a, a inngaitlawm bawk. Mitdel Bartimaian a ko a, Isua zuitu a kianga mite kha mi fel leh tha tak tak pawh an ni mai thei, chungho ‘gentleman’ na chuan Bartimaia thatna a ngaihtuah zo lo a, ngawi turin an hau. Nimahsela Isuan a rualbanlohna hmuh kanin a ngaithla peih. (Marka 10:46- 52). A hunlaia dinhmun hniam zawka ding ‘hmeichhia’ a ngaithla peih a ni tih Samari hmeichhia nena an inbiaknaah a chiang hle bawk (Johana 4:1-42). Thi put reh thei loin a khawih pawhin ‘Tunge?’ tiin ropui taka an zui lai pawhin mi tlawmte ngaihsak turin hun a siam (Marka 5 :30-34) A zuitute pawh an hmelma te ngaihthla a ngaichang mai ni lo, hmangaih turin a sawm hial a, Kraws lera an khaikan lai pawhin midang thatna ngawt ngaihtuahtu chuan ‘Ka Pa, ngaidam rawh’ a ti leh thei tho.
Tirhkoh Paulan Isua; gentleman chu a ngaisang hle.
He Lal Isua gentleman nihna duhawm tak hi Tirhkoh Paula chuan a ngaisang hle. Krista thuhnuairawlhna leh nunemnain/zaidamna leh nunnemnain (C.L) (prautētos leh tapeinos)a ringtu pui te chu a ngen a ni. (II Korinth 10:1) Chu Isua midang thatna leh a felna ngawt ngaihtuah thin zia chu a dahsang hle a, Galatia 5:22 a thlarau rah zingah pawh thuhnuairawlhna/ nunnemna- (lehlin thar) (prautetos) a telh nghe nghe. Chu chu thlarau rah duhawm em em mai a ni. Mi dang te thatna ngaihtuah reng mi nih hi thlarau mi nihna ropui tak a lo ni tel a nih chu.
Mizo zinga chhungkaw pa, khawtlang tana gentleman nih chu sawi loh, mahni chhungkaw tan pawha gentleman ni peih lo hi kan va tam ta awm em! Lal Isua thatna chu a zuitute hnen atang hian kan thenawm, kan chhungten hmuh an chak. A hniak kan zuinaah midang tana thatna ngawt ngaihtuah thin ringtu nih hi a va duhawm em! Amah zuitute chuan a nungchang an la thin a, an thlarau tan chawlhna an hmu thin. Kristian thalaite kan YMA nachhan hi mahni mihringpuite hmangaih (humanist ideals) avang a nih pawhin a tha a, chu aia la duhawm chu ‘kan zui Isua hian midang thatna ngawt a ngaihtuah alawm’ tih avang zawk lo ni thar sela. Hmelma nen lam hmangaih tura pa ropui takin min ngenna hi a zahawm a, a hlu a, a ropui bawk. Mak deuh mai chu Mizo Kristian zingah hian mi chhiatna tur duh em em kan awm ve ta fo mai! Pathian thu atanga thlir chuan sim daih chi a ni ngei ang.
Tlipna
Dr. Fraser-a’n tihdam hna a thawh khan “Well, Jesus is good” tiin Zosap awphawi khan a sawi deuh reng thin an ti. Chu tawngkam chuan Isua gentleman-na a phawk chhuak hian ka hre thin. Gentleman nih hi a ropui aniang, King James II hmaah khan nu pakhatin a fapa tan gentleman nihna dinhmun a rawn dilsak a, ti hian a chhang ‘Lal khua leh tui (Nobleman) tha mi ah chuan ka chhuah thei ngei e, nimahsela Lei leh van Lalber chauhin gentleman ah a siam thei’, a ti hial reng a ni.
Leave a comment