Biblein ‘thlarau’ a dah san em em laiin ‘hmeltha leh tlawntlai tha’ te hi kan hnualsuat thei lo ang. Philosopher ropui Platoa’n ‘khuarelin a duhsak bik hliah hliah,’ Homera’n ‘pathiante hnen atang thilpek ropui tak’, Ovid a’n ‘pathiante duhsak bikna thil a ni e’ ti tein an lo sawi hial reng a ni. Thlarau nena khaikhin ralah chuan taksa leh pian hmelhmang chu a pawimawh lo a ni thei e, nimahsela hnawl ngawt theih a ni lo a ni mahna; hmeltha tura kan pawisa hman ral pawh a tam nangiang mai.
Mifing hmasaten hmelthat an chak
Greek miffing hmasa te khan hmelthat an lo chak thin hle. ‘Rinawmna’ leh ‘huaisenna’ te nen hian huang khatah an dah a. Nimahsela, taksa mawina hi thlarau lam thatna in a tifamkim tur a ni an ti thung. Platoa chuan Greek mi pangngaiin an dam laia nih an chak ber thil pathum te chu hrisel, hmelthat leh hausak te hi an ni a ti. Greek nu leh pa ni mai turte pawhin an fate lo piang tur hmelthat loh an hlau thei hle a, an pathian hmeltha neih pahnih Aphrodite emaw Apollo lim emaw kha an mut pindanah an dah thin.
Kum zabi 16-na laia an cosmetic lar tak pakhat chu Venetian Ceruse an ti, chinai var atanga siam, hmeichhe hmel ti var pheu tur atana siam a ni a, a lar hle. Tin, tunlaia vunthatna atan sahbawn, inbualna bik atana an siam kan hmang ang hian inbualnan ‘Solomon’s Water’ an hmang thin. ‘He tui hian kumkhuain I hmel a ti tha ang’ tiin thiam takin an zuar thin nghe nghe. A tha narawh aniang, chu tui chuan an hmaia spot leh ti mawi lo tu zawng zawng te chu a ti bo vek niin an sawi!
Kum zabi 17 naah chuan an heng thilte hi an la chhunzawm reng tho mai. Nimahsela an beisei ang a thlen loh chuan an hmai an khuh bo daih thin. Hmelthat an tum luatah nunna hial chan te pawh an awm a ni awm e! London socialite Maria Gunningi chuan hmelthat a tum em em a, Venetian Curse a inhnawih nasa lutuk a, a thih phah hial! Hmelthat chakna chu a thihchilh a ni ber mai.
Zofate zinga hmeltha Lianchia
Seipui khuaa lo piang Lianchia kha a hmelthat em avangin a khuate khan an ngaisang hle. Aw mawi tak a nei a, a ngaoin a heh a vam hiam a, a Sam te chu a thain mawi takin a zial a. A nui mawiin a taksa pawh a inphut mawi hle. Khuavangnote ang maia tha a ni an ti. A that em avangin hmeichhia chu sawi loh, a kianga awm mipate pawhin an thlahlel a, a bula awm an ning hleithei lo a ni ber mai. Nulate chuan an bawr huai huai mai a, nu ho lah an bang chuang lo a, a hmaah nula buan chak an awm hleithei lo a ni ber mai. A hmelthat bakah zai leh lam a thiam hle bawk. “Phaiphulah Lelte a kiu reng e, khawtlangah Lianchia au e” tiin hla an phuah hial a ni.
A thih pawhin a khua ten an sun hle aniang, a thih tukah chuan an khuaah ar a khuang lo a, a khaw nawtin thawh an hai a, a ngui nghuai a ni. Chu khua, Farzawl khua chu in tina mitthi awm ang maiin an tap ta chuah chuah mai a ni an ti. A zanah pawh tumah la kaih tuma hmui hung peih an awm lo a, a tuk leh zingah pawh tumah buh thun khat deng chip thei a lawi an awm lo. Suk an vuan a, an ding ngawih ngawih mai a ni an ti. Hei hi kum AD 1775 atanga 1780 vel a ni awm e.
Zabi 21-na, hmelthat chak Mizo thalaite
Hun kal tawha hnam fing hmasa zawkte hmelthat an chak zia te, an tum zia leh an ngaihsan zia te kan hre ta. Kum Zabi 21-na ah pawh a la dang chuang lo! Hmeltha chu hmuh an nuam a, a hmei a pain an zuna uai pawh a awl ani mahna. Nimahsela, mahni hmel tih danglam tum luat avanga inhnawih nasa te, inhmeh zawng ngaihtuah miah lo a inhnawih avanga hmeltha leh ta chuang si lo te, inhnawih nasa ve hrim hrim, lawm riau te nen kan in pel suau suau mai. Thil mak tak a ni hran lo e, hmelthat kan chak tlat. Hun a lo kal a, khawthlang nge khawchhak zawk tihdan pawh kan Zoramah kan lo hmelhriat ve ta zel a, hmelthatna tur atana kan sum sen pawh a tam hle. Heng acrylic nail extension an tih te, pedicure an tih te, mithmul siamna atana Microblading and combine brows an tih te, eyelash extension le, eyelash lifting and tinting an tih te, facialna atana an hman Stayve Korean BB Glow te, Ultrasonic 03, Diamond Glowing Facial an tih te, Anti Ageing Facial te, Lip Colouring an tih te thleng hian hmelthatna hmanrua a ni ta. A technical lutuk a, hengte hi chu kan hrethiam ve pha meuh lo!
Hmeltha leh pian tha Saula
Saula, a hming kan hriat ruala kan rilrua lo lang thin chu Israel Lal hmasa ber, ropui zual zel a duh avanga Davida thah tum tu a nihna hi. A chungchang thua sawi hlawh lo tak erawh tlangval tlawntlai tha leh duhawm a nihna hi a ni awm e. A chungchang thu Biblein a sawi hmasak zingah chuan ti hian a inziak. ‘Tlangval tlawntlai tha tak a ni a, Israel mite zingah chuan a aia tlawntlai tha reng reng an awm lo va, tumah a koki khum pawh an awm lo. (I Sam 9:2) Saula chu a hmeltha a ni satliah lo a, mi chak a ni tel bawk. Chu dinhmun duhawm tak chu a fapa Jonathana hnenah a hlan chhawng a. An chungchang thu Biblein ti hian a sawi. ‘An pafa nun dan chu a duhawmin a mawi a, an thih pawhin an inthen lo. Mupuite aiin an chak zawk a, Sakeibakneite aiin an chak zawk’ tiin. 2 Sam 1 :23
Sabengtung a bo hlauh
Saula pa, mi chak tak chuan a sabengtungte a ti bo hlauh mai. Hetih hunlaia sabengtung man te hi a to hle a ni awm e, sakawr a awm loh vang te, sumdawnnaa bungraw phurtu ber a nih vangte niin a lang. A man a tam avang hian Saula pa pawh hi a hunlai chuan pa neinung tak a ni ngei ang. A mangang au rawlin a fapa a ko chhuak a, zawng tur in a ngen a. A ngen ang ngeiin chhiahhlawh pakhat hruaiin sabengtung zawng tur chuan an thawk chhuak ta.
Hetih lai hian Israel faten Lal an duh thu Samuela hnenah an lo sawi ve mek bawk a. Samuelan Pathian hmaa thlenin Lal siamsak turin a ngen a. Lalpa chuan a rem tih ve mek lai a ni. Pathian chuan a mi duhzawng tak Saula chu a hmu a. Nimahsela, ani chuan khawvela A Pa hausakna buaipuiin hun a hmang mek lawi si.
Saula’n Sabengtung a zawnna hi a thui hle. Ephraim tlang a paltlang a. Shalisha ram an paltlang hnuaah Shalim tlang ram an tan tlang leh a. Tin, Benjamin ram an tan tlang leh bawk a.. Shalim chu sihal hmun tihna a ni a, Shalisha hi chuan a ram, triangle anga awm chu a entir a, Zuph hi chuan thlum, khawizu atanga lo chhuak ang hi a entir bawk. Shalim chuan ‘duhthlanna’ kan neih hi a entir a, tin Shalisha chuan ‘hriatna’ kan neih hi a entir bawk. A entir te hi a ropui hlawm hle a, nimahsela sabengtung an hmu tlat lo! Heng ram an tan tlang te hi ram bung inzawm, Ephraim, Dan leh Benjamin hnam awmna te an ni. Ram then bung hrang thum, thui tak an paltlang a, vanduaithlak takin an hmu lo!
Beidawnna piaha beiseina thar
Theihtawpa lam hla taka an zawn hnuin an hmu ta chuang lo a. Beidawnna chuan an thinlung leh ngaihtuahna a lo hneh ta. ‘Hawh teh, I haw leh teh tawh mai ang, chutilochuan ka pain sabengtung ngaihtuah thulhin keimahni min ngaihtuah dah ang e’ a ti a. Nimahsela chhiahhlawh beiseina nung neitu chuan Saula, a tlawntlai that avanga mi hriat hlawh em em hnenah chuan chu beidawnna chu chhem mitin, “Ngai teh, he khuaah hian Pathian mi a awm a, mi zahawm tak a ni a, a sawi apiang chu a lo thleng ngei ngei thin a ni: hawh teh chutah chuan I kal teh ang, kan kalna tur te hi min hrilh thei mial mahna” a ti a. Chu thu chuan Saula chu a ti phur aniang. “Nimahsela e ngai teh, kal ang ila, chu mi chu enge kan kensak ang? Kan bawmah chhang lah a awm tawh si lo va, Pathian mi lawmman ken tur a awm hauh lo mai, enge kan neih aw?” a ti a. An sawi fe hnuah Saula chuan ‘A that hlauh chu, I kal teh ang hmiang tiin’ thutlukna a siam fel ta.’ Chu Hmutheitua chu Samuela kha a ni. Finna awmna hmunah an zawng a, an beidawng, ram zau takah an kal a, an beidawng! Nimahsela thlarau lam thilah beiseina thar an lo nei ta. He hunah hian Saula hi thlarau lam thatna zawng turin phur takin a kal ngeiin ka ring.
Hemi hma ni hian Pathianin Samuela hnenah ‘Naktuk hetih hun lai hian Benjamin ram atangin I hnenah mi pakhat ka rawn kaltir dawn a, ka mi Israel te chunga hotu ni turin hriak I thih ang a, ani chuan Philistia mite kut ata ka mite a chhandam ang; an au thawm chuan ka hnen a lo thlen tak avangin ka mite chu ka ngaihsak a ni’ tiin. Tum inang lo tak chu an inhmu ta. An han inhmu ta chu an zawn ber sabengtung chu an beisei ang ngeiin Pathian mi chuan lungkham lo turin leh an hmuh tawh thu a hrilh ta mai. Chung thil a hrilh rualin awlsam taka kal tir mai zawng a tum hauh lo. Hetih laia Saula thinlung lawm tur zia hi!
Hun a kal a, an chhuahni a lo thleng ta. Zing taka thoin Samuela chuan Saula chu a ko a, ‘Tho la, ka kaltir teh tawh ang che’ a ti a. Chutichuan Saula chu a tho a, an pahnih chuan an kal chhuak ta a. Khaw hmawr lam chu an zuk thlen chuan Samuela chuan Saula hnenah “Chhiahhlawh hi ka hma lamah kal tir la, (ani chu a kal ta a) nang erawh chu ding rih la, Pathian thu ka han hrilh teh ang che’ a ti a. Pathian thu chu eng ang takin nge an inhrilh tih chungchangah hian Bible chu a ngawi a, nimahsela a tawk fang an inhrilh hnuah chuan Saula chu Lal atan hriak thih chhunzawm a ni ta!
Aw Hmeltha, Ding rih rawh!
Pathian hmaa ding tur chuan tlangval hmeltha chu a hmelthatna leh pian mawinain a chhanhim thei lo a, Pathian thu a mamawh loh phah loh hek lo. Pathian rawngbawl tur te, amah zui tur chuan Pathian hian thu min hrilh duh a lo nei thin. Saula ngei pawh kha ‘Chhiahhlawh hi ka hnungah kal se, Pathian thu kan hrilh teh ang che’ tiin. Nang hmeltha leh piantha, ding rih rawh! Lungkham dang kan neih em em lai hian Pathian hian a thu min hrilh duh thin.
Tlangval hmeltha Saula hian ‘Khawvel thil a beidawn hnuah thlarau lam thil a lo parvul thar thin’ tih te, ‘kan theihna leh thiamna zawng zawng a beidawn hnuah thildang mihringin a zawng thin’ tih te hi a dikzia a nemnghet niin a lang. Khawvel lungkhamna avanga khawvela kan tlan mek lain Pathian thu ngaithla tura kan din a ngai thin. Khawvel chakna te chawpa boral mekah hian khawvel thil hi a kumhlun lo a, a kumhlun lo mai niloin hlimna tak tak min pe tur chuan a thiltihtheihna a dam rei lo a, a tawi em a ni.
Kan tawpna zawk chu
Taksa, pianhmang leh hmelthatna te hi a ropui em em a. Bibleah pawh hmeltha leh pian tha tak tak an awm nuk! Pianhmang leh hmel duhawm tak hmuh chang hian Pathian themthiamzia kan hmu a, chu a thilsiam mawi tak chuan a Siamtu a chawimawi hlauh phei chuan hmuhnawm tawp thei lo a ni! Hmel leh pianhmang a pawimawh a ni thei e. Nimahsela heng zawng zawng piah lam ramah hian thilsiam zawng zawng thlahthlam lo tu Pathian hian min din danah hian a themthiam hle a, thilsiam dang zawng zawng aia chungnung ‘thlarau’ neia a siam kan ni. Hmel leh pianhmang chu zan khat thil thuah eng thil emaw avangin a chhe thei thuai thin a, nimahsela chhe thei lo leh boral ve tur thlarau neia duan kan ni a, kan hmel ni loin chhe thei lo boral ve lo tur kan thlarau kalna hi a pawimawh ber tho mai. Hmelthatna tur atana kan insenso zawng zawng te, kan taksa ti nalh tura gym kan kal thin te hi a pawi lo ve, nimahsela heng zawng zawng boral tur piah lamah hian thil tak tak buaipui tur a awm a, chu chu buaipui tho ila. ‘A hmelthatna chu a duhawmna awmchhun a ni’ an ti palh hlauh ang che.
Leave a comment