Philosopher Beidawng

I rilruah tunge lo lang hmasa ber? Friedrich Nietzchse, Karl Marx, David Hume, John Locke, Rene Descartes, Plato, Aristotle, Socrates leh a dangte. Philosopher ropui tak tak khawvel hian a lo hmu tawh a, thenkhat chuan Pathian lam an hawi a,a then erawh chuan Pathian lam   an hawi lo. An innghahna chu engpawh lo ni se khawvel tan hian assets (thil hlu) an ni thin. Chung philosopher te chuan an innghahna a zirin khawvel an hmuh dan hi a inang lo hle thin. American poet Carl Sandburga’n ‘Nun hi purun ang a ni, I kheh zel a, a kawr I kheh thui tial tial a, mittui a ti tla a, chu chuan I khawvel mit a tifiah lo vat thin’ a tih ang deuh a ni.

Philosopher beidawng tih hian Aristotle a chuan tum loh tak maia pumna benvawn a neihna khawvel atangin  ‘acodite’ a in palh a, a thih thu te, Empedoclesa’n pathian a ni tih prove a tumna  avanga  Etna tlang kang, Italy a Sicily hmuna a zuanthlaka pathian a nih lohzia a hun laia miten an hmuh tak thu te, Guiles Deleuze-a chu Paris-a a apartment atang a zuanthlak thute (1995), Friedriech Nietzche a chu insanity (atna chi khat), dementia (hriatna hloh) leh syphilis (sex avanga natna awm thin) inbelhbawm chung leh a tawpah chuan pneumonia avanga a thih thu an sawi te, nun a nin avanga Diogenes-a a inawhhlum thu leh midang erawhin a hang-a (a raw-in) octopus a ei avanga a thi an tih ve thung thu te, Heraclitus’an a chronic natna doctorin a tihdam hleitheih loh avanga bawng ek a inphum bo a dam a tum thu te sawi ka tum a ni lo, a chhan chu sawi dan leh pawm dan a inang lo, chu a chhapa mi vanduaina kara nuihzatna rawngkai thei a nih theih avang te in insum a tul ang.     

Chu Philosopher zet chu

Isua tih lohah chuan ani chu piang tawh zinga fing ber a ni mai lo maw tiin min zawt ta se awlsam taka ka chhanna chu ‘Aw’ tih a ni ang. Jerusalema Moriah tlangah Temple a sa a, Temple hlannaah khawvela tawngtai rei ber leh ril ber ni hial tur a chham a, a mi leh sa te tan fing leh thiam takin ro a rel a, a mi leh sa te tan hmalam hun a ngaihtuah pui bawk a, Bible ah hian lehkhabu pathum lai a hmingin a awm bawk.

Nimahsela hemi hi Pathian atanga tlanbo a, pawnlam mawina in a hip bo a ni. Hmeichhe tam tak a khawm a, a hlim pui lai chuan a hlim pui viau mahna le. Chutih rualin a thinlung Pathian hnen ata hruai bo tute an ni hlauh thung. Pathian hmangaih aiin nawmna a thlahlel a, a chhungril nun a kawrawng hle. Heng thil te hi hriatna siamtu peng pakhat; ‘a tawnhriat’ (experience) atanga lo awm a ni.  Sakhuana kalsan tu (Apostate), nun tha hlauh (backslider), kalsantu (deserter) leh principle nei ta lo (reprobate) a ni tawp mai. A nun chhungril hi ruak tak a ni, Ernest Hemmingwaya’n ‘radio nung thei lo, battery awm bawk si lo, nunna tur atana current vih luhna tur nei bawk si lo ang a ni’ a tih ang mai khan.

Tuihala

He Thuhriltu hian mi zawng zawng mai hian thlarau chawl hleithei lo kan nei a, ramsate ang lo takin kan lungawi thei lo a ti. Tumna, hmingthanna, hausakna leh nuam, finna, hriatna leh nun awmzia, rorelna dik, leh hmalam hun hriat theihna te hi kan nei chak a, a then kan nei bawk a. Amah ngeiin tihian a sawi a

‘Tin, ka mit it zawng apiang chu ka hlah lo va, ka thinlung pawh eng lawmnaah mah ka sum lo.’ (Thuhriltu 2 :10) – Hemi hnuah hi chuan a bung leh chang chauh kan tarlang tawh ang. Entirnan 2:4, 5:6       

 Amahin a tawnhriat atanga a sawi erawh a ni tih theihnghilh lo ila.

Tiang hian a ziak a-

‘Hna nasa tak ka thawk a (Project ropui tak ka khawiha); inte ka insak a, grep huante ka insiam a, huante leh ngaw nuamte ka insiam a, tah chuan theikung zawng zawngte ka phun a. Ngawa thing thang laite chawm nan dilte ka siam a. Chhiahhlawhpate leh chhiahhlawhnute ka lei a, ka ina piang chhiahhlawhte ka nei bawk a; bawng rualte leh beram rualte pawh ka nei teuh va, ka hmaa Jerusalema lo awmte zawng zawng aia nasain. Tangkarua leh rangkachakte leh lalte ro leh ram bial ro tha bikte ka la khawm a; hmeichhe zai mi leh mipa zai mite ka siam a, mipa fate lawm zawng hmei tam tak nen.’ 2:4-8

            Heng rim taka a hnathawh piah lamah hian a hunawl hnawhkhahna tur atan hmuh theih lawmna a siam a, a mit tan hlimna a siam a, a beng pawhin hlimna a zawng a, a hunlaia music ropui ber ber ngaihthlak theihna kawng pawh a insiam a ni mahna, Chutichung chuan

‘Mit chu thil hmuhah a tlai lo va, Beng pawh a thil hriat a kham hek lo’.(1:8)

Sum tam tak pawh a neiin sum tam tak neih leh theih zel dan tur pawh a zawng zel tho mai. Tunlaia car changkang ber ber Bhugatti, Rolls Royce leina tur awm lek lek te chu a thehchhuak zung zung thei a ni mahna, nimahsela chu hmunah chuan ti hian a ziak tho a..

Tangka sum ngainatu chuan tangka sumah duhtawk a hmu lo vang a, hausak ngainatu chuan duhtawk a hlep hek lo vang; 5:10

Tichuan, thawhrim a khaikhawmna chu hla siamtuin ‘Duh tinreng a khat’ a tih ang deuh kha a ni a. Tihian khaikhawmin,

Mihring thawhrimna zawng zawng chu a hrawk atan a ni mai a, mahse a chak a daih chuang lo. (6:7)

Heng mihring tuihalna hi kumkhuaa reh thei tawh lo tur, thangthar lo awm zeltena an la neih zel tur a ni a. A tuihalna tihrehna tur atan finna a zawng a, engemawchen a hmu. A mit tlaina tur a inchhawp a, a hlim theih nan rim takin hna a thawk  bawk a, mahse khawi lai ber nge nuam a tih chu!

Fing inti lo a

            Ropuina leh hausakna te dil loin finna a dil a, a dil ang chuan pek a ni a. A rorel danah a mi leh sa te tana tha thei ang berin rawng a bawl. A finna a larpui, a hmingthan pui bawk. Ram hla tak atangin a finna ngaithla turin Sheba Lal Nu pawhin a rawn tlawh nghe nghe! Ral atanga a lo hriat aia a finna a nasat thu a hre ta hial bawk a nih kha. Nimahsela, a tawpah chuan ‘Fing’ a inti tlat lo. Hedonist ang maia hlimna a um laia finna in hlimna a pek leh si lo avangin fing a in ti lo nge, finna atanga thil chharchhuah a tum ber a chhar chhuah tak loh avang, fing a inti tlat lo.

            .‘Finna a nasat poh leh buaina a tam a, Hriatna a pun poh leh manganna a pung’ 1:1

Ama tawngkam ngeiin, Chutichuan ka lo ropui a, ka hmaa Jerusalema awm zawng zawng chu ka khum a, ka finna pawh a ngai reng a ni.

Finna hre tur leh lei chunga thiltih tak zawng zawng hre tura chhun leh zan mu lo chhing lova ka rilru ka han hman chuan, Pathian thiltih zawng zawng, ni hnuai tih takte chu miin a hmu chhuak thei lo tih ka hmu ta a. Miin zawng eng ang mah sel a,a hmu chhuak lo vang; mi fingin hriat inring teh mah se, a hmu chhuak thei bawk hek lo vang. 8:16-17

He philosopher hian a ropuina atangin, a lalthuthleng ropui em em atangin khawvel nawmna a thlir a, a thawhrimna leh hausakna te a thlir a, chungte chu a tawnhriat leh a finna te nen belhkhawmin inrema luanghmunin a awm dawn emaw tih laiin a tawpah chuan beidawng takin ‘Engkim hi engmah lo mai a ni’ tiin a lo au chhuak tho. A chungchang uluk taka zirtute chuan, ‘A laltiangah khan a rukin eichhetu pangang tenawm a awm a ni’ an ti hial reng a ni.

Duhthusam hmu lo a

Mihring te hi thilsiam chawl lo, ran leh ramsa te anga an dinhmuna lungawi mai lo an ni a, nimahsela a tum ang leh a zawn anga tam leh duhthusam hmu leh hleithei si lo a ni. Chu chu a ni New Normal kan tih ‘Pathian hi a awm lo. I lungngaih ti bo la nuam chen rawh’ an tih hi  a flawed’ em em nachhan. ‘Duhkhawp nei lo, duhkhawp nei duh si’ mihring hian a thiltih atangin duhkhawp a nei em tih a en let thin. Chumi avangin khi ‘New Normal’ innghahna turah chuan ‘ei la, in la, hlim la, I duhkhawp em’ tih ngaihtuah duh hauh suh’ tih a ni ang. Nimahsela a harsatna chu a tuk zingah a tho ang a, a tuk zingah chuan a pum chu a ruak ang a, a dang a zawng leh ang. A hma aia a duhkhawp zawk a zawng leh bawk ang.

A hunlai chuan pa ropui leh thiltithei, mi zawng zawng chunga leng a ni a. Chu pa ropui tak chuan Thufingte bu chu Zirtirtu ropui tak a nihna atangin a ziak a, Thuhriltute tih a ziak meuh chuan ‘Thuhriltu’ a lo ni ta a, mahse mipui sang tam tak hmaah thu erawh a sawi hauh si lo. Ni hnuaia nun chu a zir a zir a, a thlir a, nuamtawl in a hun leh ni te a hmang thin. Mahse nuam leh zalen taka serh leh sang awm lo a a nun chuan hlimna ruamah a hruai dawn emaw a tih laiin a rilru a beidawng a ni mahna, ‘Nun hi engmah lo mai a lo ni’ tiin a chiau vawng vawng mai..

Beidawnga beiseina pakhat

Beidawng tak a ni , beidawng tak, ‘Engkim hi engmah lo mai a lo ni’. Tunlai mil chuan saptawngin letling dawn ta ila ‘Everything is Cartoon’ an tih ang deuh kha a ni. A dinhmun that lai te, hlim taka nuam a chen lai te chuan a tan chuan ‘Khawvel hi phaizawl hring dup, hmun nuam em em mai a ni thin, nimahsela a dawt leh ah an kal chiah chu ruamthuk leh tlangram hmun chhengchhe tak tak a ni thin. Nimahsela ‘nun hi engmah lo mai a ni ti chung zelin beisei tur pakhat a la nei a, chu beiseina chuan a chhem alh a, Chunglamah a rilru a nghat tlat a, thenkhat te angin tlangkangah zuang thla ta se, a beidawnna a bo thei dah lawm maw tia bawng eka inchiah ve mai te lo ti vaih se zawng! ‘Engkim hi Engmah lo mai a lo ni’ tihah hian tawp chu nise a nghawng chu na tak tur a ni ang.

Beiseina chuan he ‘Engkim mai hi Engmah lo a ni’ tih chu rawn thai chhiain ‘Miin khawvel hi a pumin nei sela, a nun chan si sela a tan enge sawt ang’. Zirtirtu Ropui berin a rawn zirtir kha a lo hmu lawk tawh a ni ang a tiin ngaihdan a siam theih. He philosopherin a zirtir hi thangtharten mahni duh duh dana kailekin ‘Engmah a ni tak tak chuang lo e’ ti chungin ‘Engkim mai hi engmah a ni lo e’ tiin an lo sawi phah a, hei hi thil pawi tak a ni! Hetiang hian kan khaikhawm tur a ni lo ang.

A khaikhawmna

Philosopher beidawng hian beidawn lohna a chhar a, a tawpah chuan a hlimpui hle a, a thil hmuhchhuah chuan Hriatna, amah maia tha tawk tak chuan Thiltih tel loa awmzia a neih loh zia a hmu chhuak a, Awmze nei lo atanga (absurdity) awmze neia (meaning) min khalh a tumnaa a kawng zawh hi a thui a, a kual a, a bumboh a, tuarna tam tak, a hmachhawn thung. Nimahsela, a tel vena ngeina (detached perspective ni lo) leh a tawnhriat ngei hmanga a ‘thuhril’ rawngbawlna a hlen hi a ropui a, thlah lo kal zel te hian a hnenah tam tak zir tur kan nei niin a lang.     

Chu a beidawnlohna thuruk leh a thu leh hla ngaithla apiang te tana beidawn lohna tur kawng a rawn chhawp chu, ‘Pathian tih la, a thupekte vawng rawh; hei hi mihring zawng zawng tih tur chu a ni mai’ (12: 13,14) tih hi. Hringfate tan khawvelah hian Amahah lo chuan hlimna tak tak a awm loh zia te, sum leh pai ngawt um te, hetiang zawng zawng mai hian ‘nuam’ a thlen lohzia te chiang takin a hmu a, chumi avang chuan hlimna tluantling thlentu Pathiana innghat a a lam hnaih fo turin philosopher chu a au chhuak a nih hi. A innghahna; a thupek a tih chu ‘Pathian thu’ a ni a, chu chu influencer te insawifiahna khawvelah te, media tawngkam tuihnai lo zet zeta kan inbeihna khawvelah te, sum a neih phawt chuan pa/nu zahawm a nihna khawvelah hian zawm ve turin philosopher chuan a sawm che a ni.

Leave a comment

Website Built with WordPress.com.

Up ↑

Design a site like this with WordPress.com
Get started